Jednym z mniej oczywistych tematów jest związek między tlenoterapią hiperbaryczną a jelitami.
Czy zwiększona dostępność tlenu dla tkanek może mieć znaczenie również dla przewodu pokarmowego? Czy HBOT może wpływać na procesy zapalne zachodzące w jelitach? I czy można powiedzieć, że komora hiperbaryczna pomaga na problemy trawienne?
Odpowiedź wymaga kilku ważnych rozróżnień.
Jelita są ważniejsze, niż może się wydawać
Układ pokarmowy nie odpowiada wyłącznie za trawienie i wchłanianie składników odżywczych.
Jelita są również miejscem intensywnej aktywności układu odpornościowego i funkcjonowania ogromnej społeczności mikroorganizmów tworzących mikrobiotę jelitową.
Prawidłowa równowaga pomiędzy organizmem, mikrobiotą i środowiskiem jelitowym ma znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania przewodu pokarmowego.
Na kondycję jelit wpływa wiele czynników – między innymi sposób odżywiania, stres, aktywność fizyczna, sen, przyjmowane leki czy przebyte infekcje.
W niektórych chorobach dochodzi natomiast do przewlekłego stanu zapalnego. Przykładem są choroba Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejące zapalenie jelita grubego, czyli nieswoiste choroby zapalne jelit.
I właśnie w tym obszarze pojawia się interesujący kierunek badań nad tlenoterapią hiperbaryczną.
Co tlen ma wspólnego z jelitami?
Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że tlenoterapia i układ pokarmowy nie mają ze sobą wiele wspólnego.
Mechanizm działania HBOT jest jednak bardziej złożony.
Podczas sesji pacjent oddycha tlenem w warunkach podwyższonego ciśnienia. Dzięki temu zwiększa się ilość tlenu dostępnego dla tkanek.
Tlen jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania komórek i wielu procesów metabolicznych. W warunkach hiperbarycznych zwiększa się również ilość tlenu rozpuszczonego w osoczu, co pozwala dostarczać go do obszarów, w których jego dostępność może mieć znaczenie.
W przypadku jelit szczególnie interesujące są procesy związane z niedotlenieniem tkanek, stanem zapalnym, gojeniem oraz odpowiedzią immunologiczną.
To właśnie dlatego HBOT jest przedmiotem badań jako potencjalna terapia wspomagająca w wybranych chorobach zapalnych jelit.
Komora hiperbaryczna a choroby zapalne jelit
Najwięcej badań dotyczących jelit i HBOT dotyczy właśnie nieswoistych chorób zapalnych jelit.
Choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego mają przewlekły charakter i wymagają odpowiedniego leczenia prowadzonego przez gastroenterologa.
Dotychczasowe badania sugerują, że HBOT może mieć potencjalne zastosowanie jako terapia wspomagająca, szczególnie w niektórych trudnych postaciach choroby.
Przeglądy badań wskazywały na możliwe korzyści zarówno u pacjentów z chorobą Crohna, jak i z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego. Jednocześnie potrzebne są większe i lepiej zaprojektowane badania kliniczne, aby dokładniej określić miejsce HBOT w terapii tych chorób.
HBOT a choroba Leśniowskiego-Crohna
Jednym z najbardziej interesujących kierunków badań jest choroba Leśniowskiego-Crohna.
To przewlekła choroba zapalna, która może zajmować różne odcinki przewodu pokarmowego i prowadzić między innymi do bólu brzucha, biegunek, utraty masy ciała czy powikłań wymagających specjalistycznego leczenia.
W przypadku choroby Crohna szczególne zainteresowanie budzi możliwość wpływania przez HBOT na środowisko zapalne oraz gojenie tkanek.
W badaniu opublikowanym w 2024 roku obserwowano 20 osób z chorobą Crohna – 10 otrzymywało HBOT, a 10 stanowiło grupę kontrolną. Po terapii w grupie HBOT odnotowano między innymi zmniejszenie poziomu CRP oraz aktywności choroby, a także zmiany w składzie mikrobioty jelitowej.
Wyniki są interesujące, ponieważ sugerują kilka możliwych mechanizmów działania HBOT, które mogą być istotne w chorobach zapalnych jelit.
Komora hiperbaryczna a mikrobiota jelitowa
Mikrobiota jelitowa to jeden z najbardziej interesujących obszarów współczesnych badań nad zdrowiem przewodu pokarmowego.
W naszych jelitach żyją miliardy mikroorganizmów, które uczestniczą między innymi w procesach związanych z metabolizmem i funkcjonowaniem bariery jelitowej.
Zaburzenie równowagi mikrobioty, określane jako dysbioza, jest obserwowane między innymi w chorobach zapalnych jelit.
Czy HBOT może wpływać na mikrobiotę?
Pierwsze badania wskazują, że jest to możliwe. W badaniu dotyczącym choroby Crohna po HBOT obserwowano między innymi zwiększenie różnorodności mikrobioty oraz zmiany w proporcjach wybranych bakterii.
To jeden z ciekawszych kierunków dalszych badań, ponieważ pokazuje, że wpływ tlenoterapii może wykraczać poza samo zwiększenie dostępności tlenu dla tkanek.
A co ze zwykłymi problemami trawiennymi?
I tutaj dochodzimy do ważnego rozróżnienia.
Wzdęcia, zaparcia, biegunki, refluks, uczucie ciężkości po posiłkach czy bóle brzucha mogą mieć bardzo różne przyczyny.
Nie każdy problem trawienny oznacza stan zapalny jelit.
Dlatego nie można automatycznie przenosić wyników badań dotyczących choroby Crohna czy wrzodziejącego zapalenia jelita grubego na każdą osobę, która ma wzdęcia albo niestrawność.
Jeżeli dolegliwości są nawracające, nasilają się lub utrzymują przez dłuższy czas, warto przede wszystkim ustalić ich przyczynę.
Komora hiperbaryczna a stan zapalny
Jednym z powodów, dla których HBOT jest badana w kontekście chorób jelit, jest jej potencjalny wpływ na procesy związane ze stanem zapalnym.
W dotychczasowych badaniach obserwowano między innymi zmiany niektórych markerów zapalnych oraz poprawę wybranych parametrów klinicznych.
W przypadku wrzodziejącego zapalenia jelita grubego część badań sugeruje korzystny efekt HBOT jako dodatku do standardowego leczenia, choć wyniki poszczególnych badań nie są całkowicie jednoznaczne.
To właśnie dlatego temat pozostaje przedmiotem dalszych badań.
Co nowego pokazują badania?
Temat nadal się rozwija.
W 2026 roku opublikowano pilotażowe badanie dotyczące pacjentów z umiarkowanym lub ciężkim, opornym na leczenie wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego. Uczestnicy otrzymywali 10 lub 20 sesji HBOT, kontynuując dotychczasowe leczenie.
Badanie obejmowało 16 osób. Zaobserwowano poprawę niektórych parametrów klinicznych, endoskopowych i związanych z perfuzją jelit. Terapia była dobrze tolerowana.
To niewielkie badanie, ale pokazuje, że zastosowanie HBOT w chorobach zapalnych jelit pozostaje aktywnym kierunkiem badań klinicznych.
Czy HBOT może być elementem terapii chorób jelit?
W wybranych przypadkach – potencjalnie tak, ale zawsze jako element postępowania medycznego i po odpowiedniej kwalifikacji.
Dotychczasowe badania dotyczą przede wszystkim konkretnych chorób i powikłań, a nie ogólnie rozumianych „problemów z jelitami”.
Osoba z rozpoznaną chorobą Crohna czy wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego powinna omówić możliwość zastosowania HBOT ze swoim lekarzem prowadzącym.
Tlenoterapia nie powinna być traktowana jako zamiennik standardowego leczenia.
Jelita lubią równowagę
Niezależnie od tego, czy interesujemy się mikrobiotą, stanem zapalnym czy możliwościami tlenoterapii, warto pamiętać o podstawach.
Na funkcjonowanie układu pokarmowego wpływa codzienny styl życia.
Znaczenie mają między innymi:
- różnorodna i dobrze zbilansowana dieta,
- odpowiednia ilość błonnika – jeśli jest dobrze tolerowany,
- odpowiednie nawodnienie,
- regularna aktywność fizyczna,
- sen,
- ograniczanie przewlekłego stresu,
- unikanie palenia,
- rozsądne stosowanie leków.
Żaden pojedynczy zabieg nie zastąpi tych podstaw.
Komora hiperbaryczna a jelita – co wiemy dzisiaj?
Związek pomiędzy tlenoterapią hiperbaryczną a funkcjonowaniem jelit jest ciekawym i rozwijającym się obszarem badań.
Najwięcej danych dotyczy obecnie nieswoistych chorób zapalnych jelit, takich jak choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Badania wskazują na potencjalne działanie wspomagające HBOT, między innymi poprzez wpływ na procesy zapalne, ukrwienie tkanek oraz – według części badań – mikrobiotę jelitową.
Jednocześnie nie oznacza to, że komora hiperbaryczna jest rozwiązaniem na każde wzdęcia, niestrawność czy ból brzucha.
Najważniejsza pozostaje właściwa diagnoza, odpowiednie leczenie i kompleksowe podejście do zdrowia.
Tlenoterapia hiperbaryczna może być interesującym elementem tego podejścia w sytuacjach, w których istnieją ku temu odpowiednie wskazania.